Neonatal, doğumdan sonraki ilk 28 günlük döneme ilişkin tıbbi bir terimdir; tek başına bir hastalık, belirti veya tedavi adı değildir. Bu nedenle ‘neonatal neden olur?’ yerine, yenidoğan döneminde hangi sağlık sorununun söz konusu olduğunu sormak gerekir. Göz sağlığı açısından bu dönemde kızarıklık, belirgin kapak şişliği veya göz bebeğinde beyaz görünüm değerlendirilmelidir. Prematüre bebeklerde ise bazı retina sorunları dışarıdan belirti vermeyebilir.
Neonatal dönem göz sağlığı açısından neden önemlidir?
Yenidoğanın gözleri, rutin bebek muayenesinin bir parçası olarak değerlendirilir. Sağlık uzmanı, gözlerin görünümünü ve ışık tutulduğunda göz bebeklerinden yansıyan kırmızı refleksi kontrol edebilir. Beyaz, belirgin biçimde zayıf veya iki göz arasında farklı bir refleks saptanması, nedeninin göz hekimince araştırılmasını gerektirir. Bu bulgu tek başına belirli bir hastalığın tanısı değildir.
Yenidoğanın gözlerinde hangi bulgulara dikkat edilmeli?
| Gözlenen bulgu | Nasıl yaklaşılmalı? |
|---|---|
| Gözün beyaz kısmı kızarık olmadan sulanma veya kirpiklerde hafif yapışma | Gözyaşı kanalının gelişimiyle ilişkili olabilir. Sürerse veya artarsa çocuk doktoruna danışılmalıdır. |
| Gözde kızarıklık, akıntı veya kapakta şişlik | Yenidoğan döneminde aynı gün sağlık değerlendirmesi istenmelidir. |
| Göz bebeğinin beyaz görünmesi veya gözlerde alışılmadık ışık yansıması | Gecikmeden çocuk doktoru veya göz hekimiyle görüşülmelidir. |
| Prematüre bebekte dışarıdan fark edilen göz belirtisi olmaması | Bu durum retina taramasına gerek olmadığı anlamına gelmez; verilen muayene takvimine uyulmalıdır. |
Gözde yalnızca yapışkan akıntı görülmesi ile gözün beyaz kısmının kızarması aynı durum değildir. Ailelerin akıntının yanında kızarıklık, şişlik ve bebeğin genel durumunda değişiklik olup olmadığını sağlık uzmanına anlatması yararlıdır.
Prematüre bebeklerde göz taraması
Erken doğan bazı bebeklerde, retinadaki damar gelişimiyle ilişkili prematüre retinopatisi görülebilir. Bu durumun erken evrelerinde ailelerin fark edebileceği bir belirti bulunmayabilir. Tarama gerekip gerekmediğini ve muayene zamanını bebeği izleyen ekip belirler. İlk göz muayenesi neonatal dönemin sonrasına da denk gelebileceğinden, taburculukta verilen takip planı aksatılmamalıdır.
Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
İlk 28 gündeki bir bebeğin gözü kızarıksa, özellikle akıntı veya kapak şişliği de varsa aynı gün tıbbi değerlendirme alınmalıdır. Kapak şişliği nedeniyle göz açılamıyorsa ya da bebekte belirgin halsizlik, beslenememe veya solunum güçlüğü varsa acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Göz bebeğinde beyazlık fark edildiğinde de göz hekimi değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
Muayene ve tedavi nasıl planlanır?
Tek bir ‘neonatal tedavisi’ yoktur. Sağlık uzmanı, saptanan bulguya ve bebeğin genel durumuna göre muayene, izlem veya ek inceleme planlar. Örneğin göz kızarıklığı ile yalnızca sulanmanın nedenleri ve yaklaşımları farklı olabilir. Prematüre retinopatisinde de takip veya tedavi kararı göz muayenesi bulgularına göre verilir. Yenidoğana hekime danışmadan göz damlası ya da ilaç uygulanmamalıdır.
